Branivoj Đorđević — srpski lektor, scenarista, profesor i glumac

Rođen je u imućnoj trgovačkoj porodici od oca Čedomira i majke Marije Đorđević.

Obrazovanje

Osnovnu i srednju školu je završio u Šapcu. Kao gimnazijalac, stupio je u Šabačko zanatlijsko diletantsko pozorište "Janko Veselinović".

Posle oslobođenja, 1945. godine prelazi u Beograd gde je uporedo završio Dramski studio pri Narodnom pozorištu (1947) i Filozofski fakultet na odseku za južnoslovenske jezike i književnost (1950).

Doktorat filoloških nauka sa temom Akcenat, kvantitet glasa i disanje u govoru na sceni, odbranio je 1962. godine na Filozofskom fakultetu u Sarajevu a na Filološkom fakultetu Univerziteta u Beogradu doktorirao je sa temom: Zakonitosti dikcije srpskohrvatskog književnog jezika.

Zanimanja i preokupacije

Studijska istraživanja objavljivao je na Institutima u Moskvi, Lenjingradu i Parizu od 1960. do 1973. godine. Proučavao je: savremenu metodologiju nastave dikcije, eksperimentalno-fonetsku problematiku, lingvistiku i psiholingvistiku.

Bio je glumac, zatim lektor i reditelj, redovni profesor i prodekan (1965-1967) Fakulteta dramskih umetnosti u Beogradu i profesor Fakulteta političkih nauka, novinarski smer, u Beogradu.

Stalni član Drame Narodnog pozorišta bio je od 1947. do 1957. godine.

Saradnik Instituta za eksperimentalnu fonetiku Srpske akademije nauka i umetnosti u Beogradu postaje 1951. godine. Od 1954. godine učestvuje u radu na projektu: Ispitivanje emocija u umetničkoj transpoziciji, u okviru ogleda iz eksperimentalne psihologije.

Stalni lektor Jugoslovenskog dramskog pozorišta postaje 1954. godine.

Lektorski rad je obavljao, takoreći, u svim pozorištima Srbije, i u mnogobrojnim radio i televizijskim emisijama. Vršio je i tonsku obradu domaćih igranih filmova.

Docent Akademije za pozorište, film, radio i televiziju, za predmet Dikcija je postao 1963, a vanredni profesor 1969. godine. Redovan profesor Fakulteta dramskih umetnosti u Beogradu postaje 1974. godine, a Prodekan je od 1965. do 1967. godine. Začetnik je, organizator i aktivni profesor na poslediplomskim studijama iz Dikcije srpskohrvatskog jezika od 1974. Pod njegovim mentorstvom su završene dve doktorske disertacije i tri magistarska rada.

Fakultet je predložio Branivoja Branu Đorđevića za dopisnog člana Srpske akademije nauka i umetnosti 1990. godine.

Stalni honorarni nastavnik je na Fakultetu političkih nauka postao još 1974. godine i to za predmet Stilistika sa retorikom, a Stalni honorarni nastavnik na Visokoj vojno-političkoj akademiji, za predmet Retorika, postao je 1975. godine.

Bio je stalni predavač Dikcije u Operskom studiju Ade Poljakove u period od 1955. do 1958. godine.

Kao profesor Dikcije radio je i u Srednjoj glumačkoj školi i u Dramskom studiju u Srpskom narodnom pozorištu u Novom Sadu. Tu je kao gost režirao Javlenija i pozorja (1971) i kao lektor radio na predstavi Čovek je čovek (1984).

Profesor je i osnivač Dramskog studija u Banja Luci.

Stalni predavač po pozivu Prosvetno-pedagoškog zavoda Republike Srbije na Seminaru za nastavnike i profesore maternjeg jezika, za dikciju, za tehniku čitanja i recitovanja, logičku analizu teksta i melodiku oblikovanja interpunkcije postaje 1968. godine.

Bio je kreator sistema prevođenja filmske dijalog-liste na srpskohrvatski jezik pri naknadnom usnimavanju tona. Bio je autor nastavnog programa predmeta Dikcija u visokim umetničkim školama na Akademiji scenskih umetnosti u Sarajevu, na Akademiji umetnosti u Novom Sadu i na Fakultetu umetnosti u Prištini.

Rukovodio je seminarom iz oblasti dikcije i retorike od 1974. godine i osnovao je iste godine prvu Recitatorsku školu u Beogradu.

Jedan je od osnivača beogradskog Pozorišta "Besede", 1972. godine.

Nagrade

Dobitnik je brojnih vrednih priznanja i nagrada, povelja, plaketa, diploma, spomenica i zahvalnica.

Godišnja nagrada RTB, 1981.

Izvanredni Zlatni beočug Grada Beograda, 1988.

Vukova nagrada za životno delo, 1990.

Nagrada 18. Susreta vojvođanskih pozorišta za odnegovan scenski govor, 1971.

Oktobarska diploma Skupštine opštine Velika Plana, 1978

Povelja Podrinskog Narodnog pozorišta u Šapcu, 1981.

Zahvalnica Visoke vojno-političke škole JNA u Beogradu, 1981.

Spomenica Svete srpske carske lavre Manastira Hilandara, 1982.

Povelja Narodnog pozorišta "Ljubiša Jovanović" Šabac, 1984.

Velika plaketa i povelja Univerziteta umetnosti u Beogradu, 1984.

Priznanje Saveza amaterskih društava Vojvodine, 1989.

Povelja Festivala monodrame i pantomime, Zemun, 1996.

Dela

Autor je brojnih radova, studija, knjiga, udžbenika i originalnih pozorišnih dela, dramatizacija i adaptacija, posebno lektura u Jugoslaviji.

Objavio je dvadeset studija i četrdeset radova iz oblasti govorne kulture i dikcije, kao i iz govorne problematike, u zbornicima Instituta za eksperimentalnu fonetiku SANU, u pozorišnim i filmskim časopisima i dnevnoj štampi širom cele Jugoslavije u periodu od 1955 do 1984. godine i to: Pozorište, Pozorišna kultura, Scena, Filmska kultura, Politika itd.

Objavio je 10 knjiga, 5 iz oblasti govorne kulture i dikcije, 4 udžbenika i jednu dramu.

Akcenatski praktikum. Đorđević, Branivoj, Beograd, 1968.

Akcenat, retorika, versifikacija. Đorđević, Branivoj, Beograd, 1970, 1975

Srpskohrvatski pozorišni jezik, književne i dijalekatske osobine. Beograd, 1974.

Dikcijske teme. Živanović, Đorđe; Đorđević, Branivoj; Vasić, Smiljka, Beograd, 1978.

Zakonitosti dikcije srpskohrvatskog književnog jezika (doktorska disertacija). Đorđević, Branivoj, Beograd, 1978.

Govorna kultura za 4. razred usmerenog obrazovanja struka delatnosti u oblasti kulture i javnog informisanja zanimanje spiker-voditelj programa. Đorđević Branivoj, Beograd 1981.

Osnovi govornih oblika u interpretaciji, priručnik za recitatore i pozorišne amatere. Đorđević, Branivoj, Beograd 1981, 1982

Gramatika srpskohrvatske dikcije sa praktikumom. Đorđević, Branivoj, Beograd 1984.

Elementi dikcije, akcenat, retorika, versifikacija. Đorđević, Branivoj, Beograd, 1970, 1975, 1987, 1996.

Osnovi recitovanja. Đorđević, Branivoj, Novi Sad, 1989.

Zdravo bio ko tako činio. Đorđević, Branivoj, Beograd, Novi Sad, 1989.

Slovo o Arseniju i narodu njegovom, dramska freska. Đorđević, Branivoj, Novi Sad, 1990.

Drame, adaptacije i dramatizacije

Napisao je sedam originalnih drama:

Korotanci - 1950.

Studentske igre - 1951.

Novi raspis - 1952.

Kuća na uglu -1954.

Plantaža JUG - 1958.

Kosovka devojka (libreto za balet Vitomira Trifunovića) 1986.

Slovo o Arseniju i narodu njegovom, posvećeno 300. godišnjici Velike seobe Srba, 1990

Drama Kuća na uglu koja je prevedena na mađarski, bugarski, rumunski i makedonski jezik.

Adaptirao i dramatizovao 15 književnih dela za dramsko izvođenje. Najizvođenija je Odbrana Sokratova i smrt po Platonovom tekstu i prikazana je u režiji autora i izvođenju glumca Ljube Tadića. Postigla je ogroman uspeh kud publike i kritike, igrana je 20 godina, preko 500 puta. Gostovala je na smotrama, festivalima u zemlji i inostranstvu.

Snimljena je čak i na gramofonsku ploču. Druga veoma poznata adaptacija je pod nazivom Prota Mateja Nenadović.

Uloga glumca

Oko 40 uloga je ostvario u Narodnom pozorištu u Beogradu, u Šabačkom pozorištu i drugim beogradskim pozorištima.

Rediteljska praksa

Režirao je četrdesetak predstava što u amaterskim što u profesionalnim pozorištima u: Beogradu, Šapcu, Novom Sadu, Nišu, Subotici, Kragujevcu, Užicu, Banja Luci i drugim gradovima širom Jugoslavije

Lektorski rad

Lektorski rad obuhvata preko 300 predstava u profesionalnim pozorištima i sedam lektura domaćih filmova.

Tonska obrada

Tonski je obradio preko 50 igranih i sto dokumentarnih filmova.

Institucije, savezi i udruženja

Predsednik Komisije za kulturu govora jugoslovenskih pozorišta, Saveza dramskih umetnika Jugoslavije

Član Saveta Fakulteta dramskih umetnosti, Komisije Fakulteta dramskih umetnosti, Odbora Vukovog sabora, Komisije za kulturu govora Radio-televizije Beograd, Komisije za scensko-muzičke delatnosti SIZ-a kulture Beograda, Predsedništva Saveza amaterskih pozorišta u okviru Kulturno-prosvetne zajednice R Srbije.

Napomena

Kompletan opus Branivoja Brane Đorđevića se nalazi u katalogu izložbe održane u Savezu dramskih umetnika Srbije u Beogradu, 2003. godine, čiji je autor, kao i pisac kataloga bila Ksenija Šukuljević-Marković.